Levent Öztürk 11 Ekim 2026 14:24
Neandertallerin geride bıraktığı taş aletler, onların becerileri hakkında bugüne kadar pek çok bilgi sağladı. Ancak İspanya'daki bir arkeolojik alanda ortaya çıkarılan bulgular, bu eski insan türünün taş işçiliğinin ötesinde gelişmiş bir marangozluk bilgisine de sahip olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar, yaklaşık 40 bin ila 62 bin yıl öncesine ait ahşap nesnelerin kalıntılarını ve izlerini inceleyerek Neandertallerin günlük yaşamda kullandıkları araçları nasıl ürettiklerine ilişkin yeni ayrıntılara ulaştı.
Science Advances dergisinde yayımlanan araştırma, İspanya'nın Katalonya bölgesindeki Abric Romaní arkeolojik alanına odaklanıyor. Burada tespit edilen 13 farklı nesne arasında mızraklar, tokmaklar, tepsiler ve üç ayaklı düzeneklerin parçaları bulunuyor. Bulgular, Neandertallerin yalnızca ahşabı şekillendirmekle kalmadığını, üretecekleri eşyanın işlevine uygun ağaç türünü de bilinçli biçimde seçtiğine işaret ediyor.
Binlerce Yıllık Ahşap Izleri Nasıl Korundu?
Abric Romaní, Cinglera del Capelló adı verilen dik bir kireç taşı kayalığının altında yer alıyor. Yaklaşık 300 metrekarelik bu geniş kaya sığınağı, Orta Paleolitik dönemde Katalonya'nın iç kesimleriyle kıyı bölgelerini birbirine bağlayan stratejik bir geçit üzerinde bulunuyordu.
Buradaki keşifleri özellikle değerli kılan şey, ahşap malzemelerin çok uzun süre boyunca iz bırakabilmiş olması. Normal şartlarda ahşap, zamanla çürüyerek yok olduğu için tarih öncesi dönemlerden kalma ahşap eşyalara ulaşmak oldukça zor. Bu nedenle Neandertallerin kullandığı araçlar hakkında bildiklerimizin önemli bir bölümü taş aletlerden geliyor.
Abric Romaní'de ise farklı bir süreç yaşandı. Kireç taşından sızan kalsiyum karbonat, ahşap nesnelerin çevresinde traverten tabakaları oluşturarak şekillerinin korunmasını sağladı. Bazı kalıntılar da karbonlaşma sayesinde günümüze ulaşabildi. Böylece normalde hiçbir iz bırakmadan kaybolabilecek ahşap araçların biçimleri ve kullanım amaçları hakkında bilgi edinmek mümkün hale geldi.
Neandertaller Hangi Ağaçları Tercih Ediyordu?
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, Neandertallerin farklı ağaç türlerinin özelliklerini bildiklerini gösteren bulgular oldu. Ahşap seçimi rastgele yapılmıyor, üretilecek eşyanın nasıl kullanılacağına göre değişiyordu. Örneğin hafif ve esnek olması gereken küçük tepsiler için ardıç ağacının esnek kabukları tercih edilmişti. Bu kapların yiyecek taşımak veya ateşten köz toplamak amacıyla kullanılmış olabileceği düşünülüyor.
Daha sağlam ve aşınmaya dayanıklı araçlar üretmek istediklerinde ise sarıçam odunundan yararlanıyorlardı. İşlenmesi kolay olmasına rağmen dayanıklı bir yapıya sahip olan bu malzeme, daha sert kullanım koşullarına uygun aletler yapılmasını sağlıyordu.
Kazılarda avlanma, savunma veya kazı işleriyle ilişkilendirilen sivri uçlu sopalar da tespit edildi. Bunlara ek olarak yiyeceklerin işlenmesinde kullanıldığı düşünülen yaklaşık beş metre uzunluğunda, insan eliyle şekillendirilmiş bir ağaç gövdesinin izlerine ulaşıldı. Üç ayaklı düzeneklere ait parçalar da Neandertallerin ahşabı yalnızca basit el aletleri üretmek için kullanmadıklarını gösteren bulgular arasında yer aldı.
Tek Parça Ahşaptan Yapılan Sıra Dışı Tokmak
Alanda bulunan nesneler arasında özellikle bir tokmak, alışılmadık tasarımıyla öne çıkıyor. Tek bir ahşap parçasından oyularak şekillendirilen bu alet, görünüşü bakımından günümüz mutfak bıçaklarını andırıyor. Araştırmacıların incelemelerine göre tokmağın sap bölümü, kullanım sırasında elden kaymasını önleyecek biçimde hazırlanmış. Sivri uçlu baş kısmı ise uygulanan darbenin etkisini artırabilecek bir yapıya sahip.
Bu ayrıntılar, aletin yalnızca kaba bir ahşap parçasından ibaret olmadığını, belirli bir kullanım amacı düşünülerek şekillendirildiğini gösteriyor. Ancak tam olarak hangi işlerde kullanıldığı henüz kesinleşmiş değil.
Araştırmacılar, tokmağın avlanan hayvanları son darbeyle öldürmek için kullanılmış olabileceği üzerinde duruyor. Bir başka ihtimal de savunma amacıyla üretilmiş olması. Her iki durumda da aletin tasarımı, Neandertallerin ahşabın özelliklerinden yararlanarak işlevsel araçlar geliştirebildiğine işaret ediyor.
Abric Romaní'deki bulgular, Neandertallerin becerilerini yalnızca taş aletlerle değerlendirmenin eksik bir tablo ortaya çıkardığını gösteriyor. Ahşabın yanı sıra kemik ve lif gibi organik malzemeleri de işleyebilen bu insanların, günlük ihtiyaçlarına göre farklı araçlar üretebildikleri anlaşılıyor. Binlerce yıl boyunca büyük ölçüde kaybolmuş olan ahşap işçiliğinin izleri, Neandertallerin zanaat bilgisinin daha önce görülebilenden çok daha kapsamlı olduğunu ortaya koyuyor.
İlgili GaleriPatlasa da gidiyor ama bedeli var: Run-flat lastiklerin 5 dezavantajı Galeriye Gözat
